Oddymianie klatki schodowej jest wymagane, gdy przepisy nakazują wyposażenie obudowanej i zamykanej drzwiami klatki w urządzenia do usuwania dymu albo zapobiegania zadymieniu. Obowiązek zależy od wysokości budynku, kategorii zagrożenia ludzi, układu stref pożarowych i przyjętego sposobu ewakuacji. Dotyczy między innymi budynków niskich ze strefą ZL II oraz średniowysokich ze strefą ZL III. Jeżeli przepisy dopuszczają oba rozwiązania, zamiast oddymiania można zastosować instalację zapobiegającą zadymieniu, pod warunkiem że cała klatka spełnia wymagania ochrony przeciwpożarowej.
Czy systemy oddymiania klatki schodowej są zawsze wymagane?
Nie. Systemy oddymiania klatki schodowej są wymagane wtedy, gdy przepisy nakazują zabezpieczenie tej drogi ewakuacyjnej przed zadymieniem lub zapewnienie usuwania z niej dymu. O obowiązku decydują przede wszystkim wysokość budynku, przeznaczenie jego stref pożarowych oraz przyjęty sposób ewakuacji.
W praktyce systemy oddymiania klatek schodowych rozpatruje się razem z obudową klatki, drzwiami przeciwpożarowymi i dopływem powietrza. Sama klapa dymowa zamontowana na dachu nie oznacza jeszcze, że cała klatka została prawidłowo zabezpieczona. Projektant musi ocenić, czy w warunkach pożaru dym będzie skutecznie usuwany, a ludzie zachowają możliwość bezpiecznego opuszczenia budynku.
Podstawą oceny jest rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, w szczególności wymagania dotyczące klatek schodowych i dróg ewakuacyjnych. Systemy oddymiania nie są więc obowiązkowym wyposażeniem każdej klatki, lecz elementem określonego rozwiązania ochrony przeciwpożarowej.
W jakich budynkach systemy oddymiania klatek schodowych są obowiązkowe?
Systemy oddymiania są wymagane między innymi tam, gdzie przepisy nakazują zastosowanie klatki schodowej obudowanej, zamykanej drzwiami i wyposażonej w urządzenia do usuwania dymu albo zapobiegania zadymieniu. Przykładem jest budynek niski zawierający strefę pożarową ZL II, przeznaczoną przede wszystkim dla osób o ograniczonej zdolności poruszania się, oraz budynek średniowysoki ze strefą ZL III, obejmującą między innymi typowe pomieszczenia biurowe.
Nie wystarczy jednak znać liczby kondygnacji. Przy ustalaniu wymagań sprawdza się kategorię zagrożenia ludzi, wysokość budynku w rozumieniu przepisów oraz układ stref pożarowych. Budynki niskie mają co do zasady wysokość do 12 m, a średniowysokie powyżej 12 m do 25 m; przepisy przewidują również odrębne kryteria liczby kondygnacji dla budynków mieszkalnych. W budynkach wysokich i wysokościowych wymagania dotyczące ochrony klatek i innych dróg ewakuacyjnych są bardziej rozbudowane, dlatego rodzaju urządzenia nie należy dobierać wyłącznie na podstawie wysokości.
Systemy oddymiania mogą być potrzebne także wtedy, gdy konkretny sposób prowadzenia ewakuacji lub przyjęte rozwiązanie projektowe wymaga ochrony klatki przed dymem. Ma to znaczenie zwłaszcza przy analizie dopuszczalnych długości dojść ewakuacyjnych. Z kolei w niskim budynku mieszkalnym sam fakt istnienia wspólnej klatki schodowej nie oznacza automatycznie obowiązku montażu oddymiania. Rozstrzygający jest komplet wymagań odnoszących się do danego obiektu.
Czy systemy oddymiania można zastąpić instalacją zapobiegającą zadymieniu?
Tak, jeżeli przepisy dla danej klatki dopuszczają oba rozwiązania, systemy oddymiania mogą zostać zastąpione urządzeniami zapobiegającymi zadymieniu. Nie są to jednak instalacje działające w ten sam sposób: oddymianie usuwa dym, natomiast instalacja różnicowania ciśnienia ogranicza jego napływ do chronionej przestrzeni.
Systemy oddymiania grawitacyjnego wykorzystują otwór oddymiający, zwykle umieszczony w górnej części klatki, oraz odpowiednio zapewniony dopływ powietrza. Po uruchomieniu instalacji dym może wydostawać się na zewnątrz, a napływające powietrze wspomaga przepływ. W rozwiązaniu mechanicznym dym jest usuwany z pomocą wentylatorów. Dobór metody zależy od geometrii klatki, możliwości wykonania otworów i pozostałych założeń projektowych.
Instalacja zapobiegająca zadymieniu utrzymuje odpowiednią różnicę ciśnienia między klatką a przyległymi pomieszczeniami. Jej skuteczność zależy między innymi od szczelności obudowy, sposobu otwierania drzwi i współpracy z innymi urządzeniami. Dlatego zamiana jednego rozwiązania na drugie nie polega na wymianie pojedynczego urządzenia: wymaga ponownego sprawdzenia całej koncepcji bezpieczeństwa pożarowego.
Jak działają systemy oddymiania klatki schodowej podczas pożaru?
Systemy oddymiania uruchamiają się automatycznie po otrzymaniu sygnału z właściwych czujek lub systemu sygnalizacji pożaru, a przewidziane rozwiązania umożliwiają również uruchomienie ręczne. Ich zadaniem jest ograniczenie nagromadzenia dymu na drodze ewakuacyjnej, nie zaś ugaszenie pożaru.
W instalacji grawitacyjnej centrala sterująca otwiera klapę lub okno oddymiające i uruchamia elementy zapewniające napływ powietrza. To ważna zależność: bez prawidłowo dobranego dopływu powietrza nawet otwarta klapa może nie zapewnić zakładanego działania. Systemy oddymiania muszą też współpracować z drzwiami i innymi elementami obudowy klatki, aby przepływ dymu przebiegał zgodnie z projektem.
Przy doborze wyrobów i ocenie ich parametrów stosuje się odpowiednie normy z serii PN-EN 12101, w tym PN-EN 12101-2 dotyczącą urządzeń do grawitacyjnego odprowadzania dymu i ciepła. Sama zgodność klapy z normą nie przesądza jednak o skuteczności całej instalacji. Liczą się również jej rozmieszczenie, sterowanie, zasilanie i warunki napływu powietrza.
Jak często kontrolować oddymianie klatki schodowej?
Oddymianie klatki schodowej jako urządzenie przeciwpożarowe trzeba poddawać przeglądom technicznym i konserwacji zgodnie z zasadami określonymi przez producenta, nie rzadziej niż raz w roku. Wynika to z rozporządzenia dotyczącego ochrony przeciwpożarowej budynków. Jeżeli dokumentacja urządzenia lub instrukcja bezpieczeństwa pożarowego przewiduje częstsze czynności, należy przestrzegać krótszego terminu.
Podczas przeglądu sprawdza się nie tylko stan klapy czy wentylatora. Kontroli wymagają również czujki, przyciski uruchamiające, centrala sterująca, zasilanie oraz elementy zapewniające napływ powietrza. Systemy oddymiania należy sprawdzić w działaniu, aby potwierdzić, że sygnał alarmowy uruchamia właściwe urządzenia w przewidzianej kolejności. Wyniki czynności powinny być udokumentowane, a stwierdzone usterki usunięte.
Pomiędzy przeglądami zarządca powinien pilnować, by nie blokowano drzwi, otworów nawiewnych ani urządzeń oddymiających. Zmiana układu pomieszczeń, wymiana drzwi lub przebudowa klatki również może wpłynąć na działanie instalacji i wymaga oceny. Systemy oddymiania spełnią swoją funkcję tylko wtedy, gdy rozwiązanie odpowiada wymaganiom dla budynku, a wszystkie jego elementy pozostają sprawne przez cały okres użytkowania.
Najczęściej zadawane pytania
Jak sprawdzić, czy istniejąca klatka schodowa wymaga oddymiania?
Sprawdź dokumentację projektową i instrukcję bezpieczeństwa pożarowego, a następnie ustal wysokość budynku, kategorię zagrożenia ludzi oraz układ stref pożarowych. Wymagania dla tych parametrów określa rozporządzenie w sprawie warunków technicznych budynków. Jeśli dokumentacja jest niepełna lub budynek przebudowano, zleć ocenę zgodności przyjętego rozwiązania z aktualnym stanem obiektu.
Czy sama klapa oddymiająca wystarczy do ochrony klatki schodowej?
Nie, klapa musi działać jako część rozwiązania obejmującego między innymi dopływ powietrza, sterowanie i odpowiednią obudowę klatki. Sprawdź w projekcie, które drzwi lub otwory nawiewne mają otworzyć się po uruchomieniu oddymiania. Podczas próby działania potwierdź, że wszystkie przewidziane elementy uruchamiają się we właściwej kolejności.
Co zrobić, gdy przycisk oddymiania nie uruchamia klapy?
Zgłoś usterkę zarządcy i zapewnij niezwłoczne sprawdzenie instalacji, nie próbując samodzielnie zmieniać jej połączeń ani ustawień. Do kontroli należą przycisk, centrala, zasilanie, siłownik klapy oraz elementy nawiewu. Usterkę i sposób jej usunięcia należy udokumentować, a sprawność potwierdzić próbą działania.
Czy wymiana drzwi na klatce schodowej wymaga sprawdzenia oddymiania?
Tak, jeżeli drzwi stanowią część obudowy klatki lub wpływają na dopływ powietrza, ich wymiana może zmienić działanie instalacji. Przed montażem sprawdź wymagane parametry drzwi oraz ich rolę w projekcie ochrony przeciwpożarowej. Po wymianie zweryfikuj, czy zamykanie drzwi i uruchomienie oddymiania przebiegają zgodnie z założeniami projektu.
Co powinno znaleźć się w protokole przeglądu oddymiania?
Protokół powinien identyfikować instalację, podawać datę przeglądu oraz wskazywać sprawdzone elementy i wyniki prób działania. Należy w nim odnotować wykryte usterki, zalecenia i wykonane czynności konserwacyjne. Zachowaj dokument wraz z dokumentacją urządzenia, aby można było potwierdzić realizację przeglądów wymaganych przez rozporządzenie dotyczące ochrony przeciwpożarowej budynków.